Peptydy to rodzina substancji, których cząsteczki są zbudowane z reszt kwasów α-aminowych, połączonych w łańcuch przez wiązania peptydowe (amidowe). Są to naturalne lub syntetyczne związki zawierające dziesiątki, setki lub tysiące jednostek monomerycznych - aminokwasów. Ta klasa jest bardzo zróżnicowana i pełni wiele funkcji regulacyjnych w organizmie. W tym artykule rozważymy tylko te peptydy, które są stosowane w sporcie do korekty wskaźników fizycznych.
W kontekście kulturystyki, "peptydy" zwykle odnoszą się do trzech grup funkcjonalnych. Pierwsza to sekretagogi hormonu wzrostu (analogi GHRH i GHRP), które stymulują przysadkę mózgową do wydzielania własnego hormonu wzrostu. Druga to peptydy do regeneracji i naprawy tkanek, takie jak BPC-157 i TB-500, stosowane w przypadku urazów ścięgien i więzadeł. Trzecia to peptydy do redukcji masy tłuszczowej, z których najbardziej znanym jest AOD-9604, fragment cząsteczki hormonu wzrostu.
Jak działają sekretagogi hormonu wzrostu?
Sekretagogi hormonu wzrostu (GH secretagogues) to związki, które stymulują przysadkę mózgową do wydzielania endogennego hormonu wzrostu, zamiast wprowadzania go z zewnątrz. Dzielą się na dwie główne klasy, działające przez różne receptory, dlatego często są stosowane razem dla synergii.
Pierwsza klasa to analogi GHRH (hormonu uwalniającego hormon wzrostu), do których należy CJC-1295. Wiąże się on z receptorem GHRH na somatotrofach przysadki mózgowej i zwiększa amplitudę naturalnego impulsu sekrecji. Zmodyfikowana wersja CJC-1295 z technologią DAC (Drug Affinity Complex) wiąże się z albuminą osocza, co przedłuża okres półtrwania z minut do kilku dni. Wersja bez DAC (często nazywana zmodyfikowanym GRF 1-29) działa krótko i lepiej zachowuje pulsacyjny charakter sekrecji.
Druga klasa to GHRP (Peptydy Uwalniające Hormon Wzrostu) i selektywne agonisty receptora greliny. Należą do nich Ipamorelin, GHRP-6 i GHRP-2. Działają one przez receptor sekretagogu hormonu wzrostu (GHS-R), naśladując grelinę. Ipamorelin jest uważany za najbardziej selektywny: prawie nie zwiększa kortyzolu i prolaktyny. GHRP-6, przeciwnie, znacznie stymuluje apetyt przez szlak greliny, co może być przydatne w fazie zysku masy, ale niepożądane podczas suszenia.
Kluczową zaletą tego podejścia w teorii jest zachowanie fizjologicznej pętli sprzężenia zwrotnego. Ponieważ przysadka mózgowa uwalnia GH w pulsach, a somatostatyna ogranicza nadmiar, ryzyko niekontrolowanego wzrostu poziomu GH jest niższe niż przy zastrzykach syntetycznego hormonu wzrostu. Jednak długoterminowe bezpieczeństwo tych peptydów u ludzi nie zostało systematycznie zbadane, a są one zakazane w sporcie przez Światową Agencję Antydopingową (WADA) w kategorii S2.
Peptydy przyspieszające regenerację i odnowę
Regeneracja tkanki łącznej to jedno z najczęściej omawianych obszarów zastosowania peptydów wśród sportowców siłowych. Dwie substancje dominują w tej niszy: BPC157 i TB500. Obie wykazały interesujące wyniki w badaniach klinicznych.
BPC-157 (Body Protection Compound-157) to syntetyczny peptyd składający się z 15 aminokwasów (sekwencja Gly-Glu-Pro-Pro-Pro-Gly-Lys-Pro-Ala-Asp-Asp-Ala-Gly-Leu-Val, masa cząsteczkowa około 1419 Da), pochodzący z białka soku żołądkowego. W modelach szczurów BPC-157 przyspieszył gojenie ścięgien o 60–80% w porównaniu do kontroli i zmniejszył obszar wrzodu żołądka. Przypuszczalne mechanizmy obejmują stymulację angiogenezy (tworzenia nowych naczyń) przez szlak VEGFR2 i modulację tlenku azotu.
TB-500 to syntetyczny fragment 17 aminokwasów, odpowiadający aktywnej części naturalnego białka tymozyny beta-4 (43 aminokwasy, MW około 4963 Da). Tymozyna beta-4 jest obecna prawie we wszystkich komórkach organizmu, z wyjątkiem erytrocytów, i jest zaangażowana w wiązanie aktyny, migrację komórek i naprawę tkanek. To właśnie aktywność wiążąca aktynę leży u podstaw hipotezy, że TB-500 promuje gojenie mięśni i więzadeł.
W praktyce sportowcy często łączą te dwa peptydy, licząc na synergiczne działanie: BPC-157 dla lokalnej naprawy i działania przeciwzapalnego, TB-500 dla systemowej migracji komórek.
Peptydy do spalania tłuszczu
Pomysł "peptydu spalającego tłuszcz" jest atrakcyjny, ale szczególnie ważne jest tutaj oddzielenie nadziei od dowodów. Najbardziej znanym związkiem tej grupy jest AOD-9604 (Anti-Obesity Drug 9604), fragment C-końcowej części cząsteczki hormonu wzrostu (aminokwasy 176–191). Teoretycznie powinien on odtwarzać lipolityczną (mobilizującą tłuszcz) aktywność GH bez jego wpływu na wzrost tkanki i poziomy glukozy.
Ważne jest również odróżnienie tych związków od leków zatwierdzonych. Rzeczywisty, naukowo potwierdzony postęp w farmakologii odchudzania wiąże się z agonistami receptora GLP-1 - semaglutidą i tirzepatidą. W badaniach klinicznych STEP i SURMOUNT semaglutida zapewniła utratę wagi średnio o 15–17%, a tirzepatida - 20–22%.
Sekretagogi GH pośrednio wpływają na skład ciała: zwiększając endogenny hormon wzrostu, zwiększają lipolizę i mogą poprawić stosunek masy mięśniowej do tłuszczowej. Ale efekt jest umiarkowany, rozwija się powoli i w dużej mierze zależy od deficytu kalorycznego i treningu. Żaden peptyd nie zastępuje podstawowych zasad: kontrola odżywiania, trening siłowy i sen pozostają podstawą każdej rekompilacji ciała.